בסעודת ליל הראשון דחג השבועות, תש"ח

229בסעודת ליל הראשון דחג השבועות, תש"ח¹

א. מען האָט אַמאָל באריכות מבאר געווען אַז די לבושי הנפש מחשבה ודיבור זיינען ניט נתפס אין די גדרים פון עבר הוה ועתיד, עס איז אָבער פונדעסטוועגן פאַראַן אַ אונטערשייד צווישן עבר והוה און עתיד, אַז עבר און הוה זיינען אַ כך הוה אין אַ ציור מוגבלגעשטאַלט, אַזוי איז דאָס געווען און אַזוי איז דאָס, אָבער עתיד איז נאָר אַ השערה פון אַ חיוב שכלי, וואָס דער שכל איז מחייב אַז לויט דעם עבר און הוה בעדאַרף זיין אַזאַ עתיד.

דער צד השוה, וואָס עס איז גלייך אין די לבושי הנפש מחשבה דיבור ומעשה איז, אַז די איבערלעבונג פון עבר והוה און די פאָרשטעלונג פון עתיד ווערן באַאַיינפלוסט פון מקום וזמן — צייט און אָרט.

אָבער דאָך איז דער זכרון בכלל און דער עיון אין דער פאָרשטעלונג בפרט, טרייסלען אָפּ דעם אבק — שטויב — פון דעם זמן ההוה, ביז דער וואָס האָט אַ חוש טוב אין ציור — כמעשה הידוע² — לעבט איבער די זאַך ווי ער האָט זי געפילט אין עבר מיט אַלע פרטים.

און דאָס איז איינע פון די הויפּטזאַכען אין דרכי החסידים פון קדמונים אַז מען זאָגט נאָך אַ תורה פון רבין.

די זקני החסידים וועלכע איך האָב 230נאָך זוכה געווען צו קענען פלעגען דערציילען וואָס זיי האָבען געהערט בילדותם פון די זקני חסידים הראשונים תלמידי אדמו"ר הזקן, אַז דער עיקר מהות פון חסיד איז התקשרות, צוגעבונדענקייט און איבערגעגעבענקייט בכל מהות כחות נפשו צום רבין.

איך האָב אייך שוין אייניגע מאָל דערציילט³ אַז נאָך גאָר אין מיינע יונגע קינדעריאָרן האָט מיך כ"ק אאמו"ר הרה"ק זצוקללה"ה נבג"ם זי"ע געפרעגט וואָס געדענקסטו פון דעם וואָס דו האָסט געזעהען און געהערט.

אַז איך האָב מצייר געווען וואָס איך האָב געזעהען, דעם ציור פון די מסבות ווי מען איז געזעסען, שבת אָדער יוםטוב אָדער אין אַ חסידישן יומא דפגרא, האָט הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק מיך מקרב געווען בחסדו הגדול און מיר דערקלערט אַזוי אַז איך זאָל קענען תופס זיין לויט מיין קינדערשן פאַרשטאַנד, און האָט מיך שטאַרק מזהיר געווען איך זאָל אָפטער איבערטראַכטען בכדי איך זאָל געדענקען וואָס איך האָב געזעהען בכדי אַז איך וועל עלטער ווערען זאָל איך קענען פאַרשטיין וואָס איך האָב געזעהען און געהערט.

ב. דער סדר הקבלה פון די סיפורי קדש פון הוד כ"ק אבותינו רבותינו הקדושים זצוקללה"ה נבג"ם זי"ע איז וואָס זיי האָבן מקבל געווען פון הוד כ"ק רבנו הזקן וואָס האָט מקבל געווען מרבו הוד כ"ק המגיד ממעזריטש און כ"ק חברי' הצדיקים ר' אברהם הקדוש, ר' פנחס מקאָרעץ⁴, ר' מיכל מזלאָטשוב⁴, רמ"מ מהאָראָדאָק, ר' יששכר בער מליובאַוויטש⁵ ור' יחיאל חתנו של מורנו הבעש"ט נ"ע⁶.

אַ ריבוי עצום סיפורים האָבען זקני החסידים הראשונים דערציילט וואָס זיי האָבען מקבל געווען פון הצדיק נסתר הר' ברוך וגיסו הצדיק הגאון ר' יוסף יצחק וועלכע זיינען געווען תלמידי הבעש"ט⁷ — וואָס דאָס איז אַ יסוד מוסד אין דרכי החסידות, וואָס האָט אַוועקגעשטעלט עדת החסידים אויף אַ מעמד ומצב של חסידיות לדורותיהם.

ג. שבועות תר"ן, בשעת'ן קידוש באַ כבוד א"ז הרבנית מרת רבקה נ"ע האָט החסיד ר' אבא פערסאָן נ"ע⁸ דערציילט בשם זיין עלטער שווער הרה"ח ר' זאב ווילענקער נ"ע שהי' בעל עסק גדול — במסחר פאדראדן — אשר לרגלי עסקיו פלעגט ער קומען אין פאַרשידענע ערטער במרחבי מדינת רוסיא וואו עס זיינען געווען מנגדי החסידות והחסידים.

באַ אַ געוויסער מסיבה האָט ער געזאָגט אַז דער רוקןביין פון חסידים איז דער געפיהל און יוקר אין אַ חסידישן סיפור, אין אַ חסידישן ניגון און אין אַ פאַרמאַכטאויגנ'דיקען דביקותטאַנץ.

דער סיפור, וואָס החסיד ר' אבא האָט 231דערציילט בשם חותנו זקנו הר"ז, האָט כ"ק אאמו"ר הרה"ק משבח געווען, און על פי בקשתו⁹ האָט כבוד אמי זקנתי הרבנית מרת רבקה מיר דערציילט כמה וכמה סיפורים און אין משך פון כ"ה שנה האָב איך געהערט אַ מספר עצום סיפורים וואָס אַ טייל פון זיי — וואָס איז מיר דערלויבט מגלה צו זיין בדיבור או בכתב — האָב איך במשך פון די 27 יאָר מגלה געווען באַ פאַרשידענע מסיבות. און דער טייל וואָס לא ניתן לגלות איז שמור אצלי כיום שמעתיו, כברכת הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק.

נאָך אָט דער הקדמה כללית גיב איך איבער צוויי סיפורים וואָס איך האָב געהערט מכבוד אמי זקנתי הרבנית הצדקנית מרת רבקה נ"ע.

ד. אין די קינדערוואַלגעריאָרן האָב איך געהערט בשם החסיד הגאון הצדיק ר' הלל נ"ע (מפּאַריטש) אַז די ד' דברי' וואָס אַ חסידישער מחונך איז מקבל פון זיין חסידישן פאָטער אָדער מלמד — א) אַ תורהוואָרט אָדער אַ סיפור וואָס מען האָט געהערט פון אַ רבין. ב) אַ ניגון וואָס מען האָט געהערט בשם פון אַ רבין. ג) איבער ריידן דאָס וואָס מען האָט געזעהן און געהערט. ד) אַ תורה אָדער הנהגה אָדער אַ תנועה פון אַ עלטערן חסיד — איז אָט די ד' דברים זיינען די ד' דפנות פון דער חסידישער סוכה.

נאָך די הקדמות און הצעות ואזהרות, זאָלט איר און די אַלע וואָס ווילן זוכה זיין בחסדי השי"ת ובזכות הוד כ"ק אבותינו רבותינו הקדושים דערהערן אין אַ פנימיות, אַז עס זאָל באַלייכטען אייערע הייזער און בני בית מיט דער אמת'ר תורהועבודה — ליכטיקייט מתוך פרנסה טובה בהרחבה ודורות ישרים יתברכו בגשמיות וברוחניות.

ה. סיפור ראשון:

דער שווער¹⁰ האָט געזאָגט דיין זיידן¹¹ אַז דער אַלטער רבי האָט אים געזאָגט ערב ראש השנה תקנ"ט¹² אַז די מנהגים וואָס מורנו הבעש"ט האָט זיך נוהג געווען זיינען הלכה למשה מסיני.

ווען משה רבינו איז געגאַנגען מיט די לוחות איז ער געגאַנגען דורך די ד' עולמות אצילות בריאה יצירה עשי' הרוחנית און זיי געבראַכט אין עולם התחתון, איז די ספירות און מלאכים וואָס בכל עולם ועולם האָבן געשענקט מתנות צו משה רבינו מדות און מנהגים כלליים ופרטיים.

געוויסע מנהגים האָט מורנו הבעש"ט קובע געווען באַ אידן, און ער האָט געהאַט מסירות נפש אַז די מנהגים וואָס זיינען שייך לכלל ישראל זאָלן זיך איינפלאַנצען אין אַלע חסידישע הייזער לדורותיהם און מיט די מנהגים זאָלן אידן מקבל זיין משיח צדקנו.

ו. סיפור שני:

די שוויגער¹³ האָט דערציילט¹⁴ אַז 232ווען זי איז געווען אַ קינד האָט זי געהערט פון דער באָבע שטערנא¹⁵ אַז דער זיידע¹⁶ איז געקומען פון מעזריטש, האָט ער דערציילט¹⁷ אַז די מנהגים וואָס ער האָט מקבל געווען פון דעם מעזריטשער מגיד זיינען ברובם וואָס דער מגיד האָט מקבל געווען מרבינו הבעלשםטוב בשם מורו הבעל ח"י¹⁸: מנהגים כלליים¹⁹ ומנהגים פרטיים²⁰.

ז. אין די זמני הטיולים, וואָס הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק פלעגט מוזן יעדן טאָג גיין בשביל חיזוק בריאותו, על פי הוראת הרופאים, כמבואר בהיומן מזמן ההוא, האָט מיר הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק דערציילט וועגען די סדרי הנהגה פון הוד כ"ק אבותינו רבותינו הקדושים. עס איז געווען אַ סדר מיוחד אין די ניגוני הטעמים²¹ פון קריאת התורה, בחול בשבת וביו"ט וימים נוראים וכן באמירת ההפטרות דשבת ויו"ט וימים נוראים, וכן בניגון התפלות דר"ה ויוהכ"פ וביחוד ליל א' דר"ה, אמירת פסוקי התקיעות, מנחת ערב יוהכ"פ, תפלת נעילה, הניגון דקדיש תתקבל שאחר נעילה, אמירת 233שמע ישראל, תפלת ערבית, קידוש לבנה, סיפורי מוצאי יום הכפורים, השכמת מחרת יום הכפורים, ההתעסקות בבדיקת הד' מינים, ועבודת הד' ימים שבין יוהכ"פ לסוכות, סוכות ושמחת תורה ועבודת א"ח ומאמר הקדש: איצטער בעדאַרף מען פאַנאַנדערפּעקלען דעם פּעקל סחורה וואָס מען האָט אַריינגעהאַנדעלט אין די ימי המועדים²² און ויעקב²³ הלך לדרכו²⁴ אין דער עבודה פון תורה ומצות מיט דעם באַגלייטונג פון דרכי החסידות, און אלקי הוד כ"ק אבותינו רבותינו הקדושים זצוקללה"ה נבג"ם זי"ע זאָל אונז מצליחזיין און עס זאָל זיין אַ שנת ברכה בגשמיות וברוחניות.

ח. (בשעת הסעודה האָט אָנגעהויבען דונערן און בליצן, האָט כ"ק אדמו"ר שליט"א געזאָגט:) גוט אַזוי, עס זיינען זייער צייטיקע קולות וברקים, עס דערמאָנט אויף די אמת'ע קולות וברקים פון בשעת מתןתורה²⁵, וועלכע האָבען אַרויסגערופען ביים עם ישראל דעם ויחרד כל העם²⁵, דער אידישער פשוט'ער עם האָט זיך אַ טרייסל געטאָן.

ט. ר' יוסף מרדכי²⁶ — המשרת של הוד כ"ק אאזמו"ר הצ"צ והוד כ"ק אאזמו"ר מוהר"ש — האָט זייער מורא געהאַט פאַר דונערן און בליצן. אין יאָר תרנ"א שבועות איז געווען אַ גרויסער שטורעם, עס האָט געבליצט און געדונערט, יעדער בליץ האָט געבלענדעט די אויגן, יעדער דונער האָט געקנאלט ווי מען שיסט פון אַ הארמאט²⁷, ר' יוסף מרדכי איז געווען איבערגעשראָקען, עס האָט אים פשוט געטרייסלט הענט און פיס.

י. בשעת מתןתורה, פון דעם ויחרד העם וואָס דער פּראָסטער עם ישראל האָט געציטערט, איז משה פאַרוואונדערט געוואָרן און האָט זיי מקנא געווען.

הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק האָט מבאר געווען²⁸ דעם ענין פון והאיש משה ענו מאד מכל האדם אשר על פני האדמה²⁹, אַז די ענוה פון משה רבינו איז געווען פון דעם אדם שעל פני האדמה, פון דעם פשוטן וועלטמענטשן, אַז משה האָט געזעהען ברוח הקודש אַלע דורות וואָס וועלן זיין אויף דער וועלט עד ביאת המשיח און אַז בעקבות משיחא וועט זיין אַ דור גאָר פשוט'ע אידן און זיי וועלן זיין בעלי מסירות נפש אויף אמונת הוי', האָט דאָס באַ אים גע'פועל'ט אַ טיפע ענוה.

יא. זונטאָג ג' סיון תרנ"ה בין איך געווען אויף יחידות באַ הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק, נאָכדעם ווי ער האָט מיר 234געענטפערט על עניני הפרטי האָט ער געזאָגט:

דער ערשטער טאָג פון ימי הגבלה, פאַר קבלת התורה זיינען ימי הגבלה. די ימי הגבלה זיינען אויך ספירהטעג אַזוי ווי אַלע ספירהטעג, אָבער די דריי טעג זיינען הגבלהטעג, עס זיינען די טעג פון התכללות הגבלה און קדושה. אין עולם איז הגבלה יש, און יש פון עולם איז מציאות וואָס מציאות איז ענינו — פירוד, ווי דער ענין פון נפשות וואָס שטייט באַ עשו'ן³⁰ לשון רבים³¹. אָבער יעקב איז קדושה יחוד והתכללות אַז שבעים זיינען אחד, שבעים נפש³². ווייל די הגבלה פון קדושה קומט פון אחדות אמיתית.

יב. דעם ערשטען טאָג פון די ימיהגבלה אין שנת תר"מ — האָט הוד כ"ק אאמו"ר ווייטער געזאָגט — בין איך געווען אויף יחידות באַ הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק. נאָך זיין ענטפער אויף מיין יחידות הפרטית האָט מיך הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק מכבד געווען מיט אַ ענין פנימי וואָס ער האָט געהערט פון זיידן — הוד כ"ק אאזמו"ר הרה"ק צמח צדק — אַז הוד כ"ק רבינו הזקן האָט געזאָגט בסעודת לילה הראשון דחה"ש תקנ"ז:

יג. שבועות איז דער זמן פון מתןתורה און דער זמן פון קבלת התורה. מתןתורה איז דורך הכנה פון ספירת העומר, וואָס מצותה איז למימני יומי ולמימני שבועי³³. דער פירוש פנימי פון דעם איז אַז ספירת העומר איז מצותה קלאָר צו מאַכן דעם ענין פון ירידת הנשמה, וואָס משביעין אותו תהי צדיק³⁴, און דער פירוש שובע איז וואָס מען גיט מלמעלה יעדן איינעם כחות אויף תיקון המדות³⁵, וואָס דאָס איז ספירת העומר און דורך דעם — ניט דורך מוחין — קומט מען צו גילוי העצמות אין מ"ת.

די דאָזיקע תורה האָב איך זוכה געווען צו הערן אייניגע מאָל מהוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק, מיט פערשידענע דערקלערונגען. אָבער אויף דער עלטער דערהערט מען דעם געשמאַק פון אַ וואָרט וואָס מען האָט געהערט אין דער יוגנט.

יד. הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק האָט מיך מזכה געווען, אין דער עיר הבירה דחסידות חב"ד ליובאַוויטש, מיט דעם תואר מנהל פועל דישיבת תומכי-תמימים³⁶, און אין געוויסע זמנים האָב איך בעדאַרפט מאַכן הרצאות בכתב און אויך בעל פה וועגן די מהלכי עניני הישיבה און הנהגת התלמידים וסדרי הלימוד בנגלה ובחסידות.

אין איינע פון מיינע הרצאות איז געווען די רייד וועגען המשפיע החסיד ר' מיכאל נ"ע בלינער³⁷. איך האָב באַשריבן זיין אופן השפעה אין לימוד החסידות און התעוררות בדרכי עבודה און איך האָב מוסיף געווען בעל פה:

235המשפיע הר' מיכאל ציט זיך צום אמת, זיין השכלה און אופני הביאורים והסברים זיינען ניט אַזוי מבהיל'דיק, נאָר זיינע געגועים און ציען זיך צום אמת מאַכן אַ שטאַרקן רושם אויף די תלמידים.

אויף דעם האָט כ"ק אאמו"ר הרה"ק געענטפערט:

דער אמת ציט זיך צו אים, ווייל אמת ציט זיך נאָר צו דעם וואָס איז אַ כלי צום אמת, כידוע בענין מעלת הכלים דתיקון אַז ניט נאָר וואָס זיי זיינען מכיל דעם אור נאָר זיי זיינען אויך ממשיך דעם אור³⁸. ר' מיכאל ווען ער איז נאָך געווען אַ יונגערמאַן אַ מוליער — עושה תנורים³⁹ — האָט ער שוין געהאַט אַ חוש אין אמת.

טו. החסיד ר' גרשוןדוב מפּאַהאַר איז געווען אַ מחונך פון זיינעם אַ פעטער⁴⁰ דעם אַלטן רבינס אַ חסיד⁴¹, און בנערותו האָט ער געהערט סיפורים און תורהווערטער פון זקני החסידים וואָס האָבן נאָך געדענקט די זמנים פון אַלטן רבין און פלעגען איבערדערציילן געוויסע תורהווערטער און סיפורים וואָס זיי האָבען געהערט פון חסידים הראשונים, תלמידי החדרים, וואָס רבינו הזקן האָט מסדר געווען בתחלת התיסדות שיטת חב"ד⁴², און מהם זיינען געווען וואָס האָבן נאָך געקענט את כ"ק אביו וכ"ק דודו הריי"צ החסידים הנסתרים, תלמידי מורנו הבעש"ט⁴³.

טז. הרג"ד איז איינמאָל געקומען אין ליובאַוויטש און האָט געוואַרט אין פאָדערצימער פון דעם יחידותחדר של הוד כ"ק אאמו"ר הרה"ק אויף אַריינצוגיין אויף יחידות. דערווייל האָט ער זיך אַוועקגעשטעלט לעבן דעם אָרט וואו מען פלעגט אויפהיינגען די אויבערשטע קליידער און האָט זיך פאַרטראַכט. מענדל דער משרת⁴⁴, ניט וויסענדיק ווער דאָס איז און זעהענדיק אַז ער שטייט לעבן די קליידער האָט חושד געווען אַז ער וויל עפּעס צונעמען, האָט ער גענומען רג"ד'ן און האָט עם צוגעפירט צו דער אַרויסגאַנגטיר.

הרג"ד בכה ואמר — על יסוד המובן ומבואר בענין השגחה פרטית אַז יעדער זאַך איז אַ הוראה מלמעלה — פון דעם רבינס פאָדערצימער טרייבט מען מיך אַרויס.

די גאַנצע פּאַסירונג איז דאָך מער ניט ווי אַ נאַרישער טעות פון אַ דאָרפסמענטש. מענדל דער משרת האָט זיך געהאָדעוועט באַ זיין טאַטען דובער דער ישוב'ניק⁴⁵ אין אַ ישוב לעבן חאלאפעניטש — פלך מינסק —, אַ ערליכער מענטש אָבער גאָר אַ קליינער ברדעת.

הרג"ד, לבד זאת שהי' ברדעת גדול בידיעת התורה בנגלה ובחסידות איז ער אויך געווען אַ חכם אין געוועהנליכן לעבן.

236עס איז זיכער אַז בשום ענין ואופן האָט הרג"ד אין שכל ניט געמאַכט קיין וועזן פון דער מעשהשטות פון אַ דאָרפסמענטש אַ שוטה, נאָר דאָס זיינען די דרכי עבודה וואָס רבינו הבעש"ט האָט מחדש געווען, אַז אַ פשוט'ער דאָרפס מענטש איז אויך אַ שליח פון השגחה פרטית.

יז. אַה, די אלטע חסידים וועלכע זיינען אויפגעהאָדעוועט געוואָרען אויף די דרכי החסידות פון די וואָס האָבען געהאַט מסירות נפש אויף אַ חסידישער תנועה, זיינען גאָר אַנדערש.

היינט — געלויבט השי"ת — זיינען אויך פאַראַן חסידישע מחונכים וואָס אין כמה ענינים זיינען זיי בעלי מסירות נפש און ליידען פאַרשידענע עניני מצור ומצוק איבער אַ גאַנצער — ניט קיין גערירטער — באָרד, גייען אין ליינגערע מלבושים און טראָגען דעם ארבע כנפות בגלוי, אַ יאַרמולקע אונטערן העט וכדומה, נאָר מען איז פאַרהאַוועט.

(עד כאן ניתן להעתיק).