תשורי מראש אמנה

209תשורי מראש אמנה, שטייט אין ירושלמי, אין לשון תשורי אלא לשון קרבן, איז תשורי מראש אמנה אז דיא אלע קרבנות ואס אידין זיינען מקריב אין גלות קומט דאס אלץ בכח פון ראש אמנה, דער ענין פון א קרבן איז דאך דער קירוב האדם צוא אלקות, דהנה קרבן הוא קירוב, וערין נעהענטער, וכמ"ש אדם כי יקריב מכם קרבן לד', איז דאך אין פלוג האט דאך גידארפט שטיין אדם מכם כי יקריב קרבן לד', ואס יעמולט ואלט גיוען דער פירוש אז איינער פון אייך ויל בריינגען א קרבן, איז דער דין פון א קרבן, איז ויא עס שטייט וייטער אין פסוק, פאר ואס שטייט עפעס אדם כי יקריב מכם קרבן לד', אלא דער טייטש איז, אדם כי יקריב א מענטש זאהל וערין נעהענטער צו אלקות, ער זאהל וערין העכער און איידעלער, איז מכם קרבן לד', דאס וענדיט זעך אין דעם מענטשן אליין, יעדער מענטש האט דיא כחות און דיא מעגליכקייט אייף וערין איידעלער און העכער, און דאס איז מכם קרבן לד', פון אייך אליין קאנט איהר נעהענטער וערין צוא אלקות, און דאס איז דער ענין פון קרבנות דאס ואס דער מענטש וערט נעהענטער צוא אלקות, נאר אין קרבנות איז פאראן צוויי אופנים, דאס הייסט אז אין דעם קירוב פון א אדם צוא אלקות איז דאס אייף צוויי אופנים כללים, אדער וויילע ער איז פריער גיווען ווייט ע"י חטא ועון און וערט איצטער נעהענטער אדער ער איז פריער אייך ניט גיוען ווייט, נאר ער וערט אלץ נעהענטער און נעהענטער, ואס דער חילוק איז אין דיא אופני הקרבנות, בא דעם ואס ער איז גיוען פריער ווייט ע"י חטא ועון וערט ער נעהענטער ע"י תשובה, איז לפי אופן החטא כן הוא הקרבן שלו אם חטאת או אשם, און דער ואס איז גיוען בתחלה אייך נאהענט נאר ער וערט אלץ נעהענטער איז זיינע קרבנות לפי אופן עבודתו תודה שלמים ועולה, אבער דער כללות ענין פון קרבנות איז דאס ואס דער מענטש וערט נעהענטער צוא אלקות.

210ב) וביאור הענין הוא, עס שטייט אין בחיי אז קרבנות איז קירוב הכחות ושמותיו של הקב"ה שהו"ע היחוד, דאס הייסט דער דערהער ויא הוא ית' איז הוא לבדו הוא ואין זולתו, און דאס וואס הוא יתברך האט בעשאפין עולמות ונבראים איז דאס כלא חשיבי ממש, און אלץ איז פארייניגט מיט אלקות, וויילע דער אמת איז דאך, אז אלע עולמות און נבראים איז דאס ער ב"ה אליין, וארום חוץ עם ית' איז דאך ניט פאראן קיין שום מציאות, און יעדער מציאות איז אלקות ממש, און דאס איז דער ענין הקרבנות אייף צוא דער הערין דעם אמת פון הוא לבדו הוא ואין זולתו, און דאס איז דער תכלית פון דעם ואס א נשמה קומט אראפ למטה אין דעם עולם הזה ואס דער עולם זעהט זעך אן פאר א גשמי וחומרי און איז פול מיט פליישיקע פערגיניגנס, והנשמה מתלבשת בגוף ונפש הטבעי, און אין דעם גשמיותדיקין עולם זאל דער מענטש ואס האט א יצה"ר און א גישמאק אין ועלט מיט איהרע אללע פליישיקע זאכין, צוא קומען צום אמת פון אין עוד מלבדו, אז אלץ איז אלקות, און אז אט אזיי איז דער רצון העליון, אז הוא ית' ועט בעשאפין א גשמיותדיקע ועלט מיט חומריותדיקע תענוגים און ועט אראפ לאזין א נשמה אין א גוף גשמי מיט א יצה"ר, און אט דער מענטש זאהל לערנען תורה מקיים זיין מצות, און האבין שונאים און מנגדים ואס זאלין אים שטערין פון זיין ארבעט, און דער בורא ב"ה האט גיגעבין כחות דיא נשמה זאל זעך קאנען שטארקין אייף אלע מנגדים און מאכין דיא חומריותדיקע ועלט פאר א דירה טהורה לממ"ה הקב"ה וכמאמר נתאוה הקב"ה להיות לו ית' דירה בתחתונים, איז פאר ואס נתאוה כו' וייסין מיר ניט, אבער דאס ווייסין מיר אז דער רצון העליון ית' איז אז תחתונים דאס הייסט העולם הזה והנבראים שלמטה זאהלין זיין א דירה לו ית' און עשיית הדירה דאס האט דער אייבערשטער ב"ה גיגעבין בכח האדם למטה אז ער זאהל קאנען מאכין את העוה"ז הלזו הגשמי פאר א דירה לו ית', איז בכדי אז דער אדם זאהל מאכין דיא דירה לו ית' דארף ער אליין וערין נעהענטער צוא אלקות, וכמ"ש וגם את העולם נתן בלבו, אז דער מצב פון דעם עוה"ז אין תורה ועבודה איז דאס תלוי בלבו של אדם, אז דורך דעם ואס דער אדם איז לבו ברשותו, אייף ניט ועלין ואס מיא דארף ניט, און עס איז מוח שליט על הלב אייף צו טאן בפועל ממש דיא גוטע זאכין, יעמולט וערט דיא ועלט איידעלער און מיא דער הערט דעם אמת הוי' בעולם.

ג) והנה בזמן הגלות בכלל, הרי עבודה בקושי גדול ובריבוי העלמות והסתרים, דאינו דומה כלל לכמו שהוא בזמן שבית המקדש קיים בזמן הבית האט 211מאיר גיוען אלקות בגילוי, עס האט דאך געלויכטין געטליכקייט, אז יעדערער האט גיזעהען אלקות במוחש, דאס הייסט טבע הנק' נאטור האט גאר ניט תופס מקום גיוען, עס האט גאר ניט פאר נומען קיין ארט כלל, למשל אז עס איז געקומען דיא צייט פון שלש רגלים און מיא האט גידארפט גיין אין ירושלים תובב"א עולה לרגל זיין איז אייף דערוף ניט גיוען קיין מניעות כלל, והולך האיש ובני ביתו לירושלים, ומניח את ביתו פתוחה באין שומר, ואינו מהרהר בזה כלל, ער טראכט גאר ועגין דעם ניט, עס פאר נעמט בא אים גאר קיין ארט ניט, איז דאך דאס ואס עס פאר נעמט בא אים קיין ארט ניט, איז דאך דאס ניט העדר תפיסת מקום מפני הביטול וויילע דיא שטוב מיט אלע זאכין ואס בא עם איז פאראן בעטרעפט בא אים ניט, הרי אין הענין כן, עס בעטרעפט בא אים, אדרבא עפ"י התורה דארף כל עניני ההון ורכוש הגשמי פאר נעמען א ארט און מיא דארף גאר ניט דעם מייקר זיין, ויא עס שטייט אין ספרים אז השי"ת גיט א מענטשין עושר דארף ער דאס זייער מחבב זיין, דאס איז דאך א מתנה ואס דורך דעם קאהן דער מענטש צוא קומען צוא זייער גרייסע זאכין אין החזקת התורה וקיום המצות בהידור ואהבת ישראל, איז דאך עניני ההון הרכוש א מתנת אלקים און דאס דארף זיין טייער, און מכל מקום בעת מיא האט גידארפט גיין אין ירושלים תובב"א האט מען אלץ גילאזין און אוועק גיגיינגען, וויילע אין ירושלים תובב"א גיין עולה לרגל זאיין מוז מען דאך, דאס איז גיוען ריין קלאר מיט א גיויסקייט, אז דאס ואס עס בלייבט דיא שטוב מיט אלע זאכין, וער ועט זיי היטין, איז די פשיטות האמונה גיוען בא יעדערין אז דאס איז דאך א מתנת אלקים, איז השי"ת ואס האט גיגעבין דיא מתנה, דער ועט דאס היטין, און אז עס איז אזיי גיוען בפועל ממש, איז דאס ניט גיוען קיין מופת, און קיין חידוש, דאס איז גיוען א גיוויינליכע זאך, אזיי דארף זיין, מיא האט גאר מכח דעם ניט גירעט, וויילע טבע האט ניט פאר נומען קיין ארט, איז במילא אזיי, אז טבע פאר נעמט ניט קיין ארט, איז יעמולט למעלה מן הטבע קיין חידוש ניט.

ד) אלע ווייסין אז הקב"ה ברא את העולמות ע"פ מאמר קו המדה, דאס איז דער גילוי אור הקו ואס איז נמשך פון דעם אוא"ס ב"ה שלפני הצמצום, ואס דער קו הנמשך מאוא"ס ב"ה שלפני הצמצום איז מודד מדידת העולמות פון ד' עולמות אבי"ע, און מדידת האורות והכלים בכל עולם ועולם, ואופני עניני העבודה בכל דור ודור, דאס הייסט אז כל אופני העבודה דתומ"צ והנהגת בנ"א אין אלע זמנים פון שית אלפי שני, אין אלע מקומות פון כדור הארץ איז דאס אלץ עפ"י מאמר קו המדה, נאר אין דעם גופא איז פאראן א בחירה חפשית אז יעדערער קאן זיין ויא ער ויל, אבער עפ"י מאמר קו המדה איז מוגבל אז דער זמן איז דער זמן פון קיום המקדש, און דער זמן איז דער זמן פון גלות, וויילע כללות התהוות העולמות 212איז עפ"י ההגבלה דמדה, נאר אין מדה והגבלה גופא איז פאראן חילוקי מדריגות, עס איז פאראן די הגבלה פון עולם האצילות, אפילו א אצילות-דיקע הגבלה, אבער דאס איז אייך הגבלה, און דיא הגבלה פון עולם הבריאה ביז דער הגבלה פון זמן ומקום ואס איז אין עולם הזה, דער בהמ"ק איז אין הגבלת המקום דוקא, אין דעם ארט דוקא און ניט אין אן אנדער ארט, און די גרייס פון הר הבית דארף זיין אזא שטח, ואס ניט מער און ניט ווייניקער, וכן בפרטיו וכליו וסדריהן הכל במדה קבוע ומוגבלה. ואחר כל זה הנה מקום הארון אינו מן המדה, אין במה"ק איז גיוען טבע און העכער וי דער טבע כחדא ממש, דאס הייסט אלץ איז גיוען ויא דער אמת איז, אין בהמ"ק האט מאיר גיוען דער אמת הוי' און דאס איז גיוען גלוי במוחש פאר אלמען אלע האבין גיזעהען דעם אמת, דער אמת איז דאך אז טבע איז אלקות נאר דאס איז דער אלקות המוסתר, והיינו שהרצון העליון ב"ה אין דעם עולם איז, אז דער עולם זאהל זיין א מציאות דבר כאלו מציאותו מעצמותו, גלייך ויא ער ואהלט זיין א מציאות דבר, איז אין בהמ"ק האט זעך גיזעהן דער אמת, אז טבע איז אלקות נאר דאס אלץ איז ויא עפ"י המדה דרצון העליון ב"ה ורצונו ית' להיות נראה ליש ומציאות דבר.

ה) והנה כל באי המקדש ראו אלקות במוחש וכדאי באדר"נ (פל"ה) עומדין צפופין ומשתחוים רווחים, בזמן שישראל עולין להשתחוות לאביהן שבשמים כשהן יושבין יושבין דחוקים, אין כל ברי' יכולה להושיט אצבעו ביניהם, וכשהם משתחוים משתחוים רווחים, דער בהמ"ק איז דאך אייך עפ"י מאמר קו המדה במילא איז ער דאך אייך מוגבל אין מקום, דער פאר העולים להשתחוות כו' בזמן שהם יושבים, הנה כל אחד במקומו הרי המקום הוא מוגבל עפ"י הטבע, ולכן יושבים דחוקים דמפני ההגבלה דטבע, הרי יש אחד אינו נותן מקום ליש זולתו, ואס דאס איז דאך דער טעם ואס איינער קאן ניט סובל זיין דעם אנדערין, וויילע ער איז א גס הרוח, א מציאות דבר בעיני עצמו ומשו"ז אינו יכול לסבול את זולתו, דכן הוא ביש ומציאות, דמציאות האחת אינו נותן מקום למציאות זולתו, ולזאת הנה בהיות כל אחד יושב במקומו, היינו דהגם שעלו להשתחוות ובאו למקדש אבל עודנו יושב במקומו היינו שהוא עוד תופס מקום בעצמו ולזאת הנה אין כל ברי' יכולה להושיט אצבעו ביניהם, לפי שיש ומציאות אחת אינו נותן מקום למציאות זולתו, אבל כשהם משתחוים כאשר באים לבחי' ביטול והשתחואה, אז מיא דער זעהט דעם אמת אז מציאות אמיתי איז נאר אלקות דאס הייסט אז הוא ית' איז יש האמיתי, און אלץ ואס 213ער ית' האט בעשאפין עולמות ונבראים הוא כלא חשיבי, איז במילא משתחוים רווחים אין דעם דער הער פון למעלה מן הטבע, ואס יעמולט איז בדרך ממילא הערט זעך די אמיתית הכוונה פון דער התהוות פון עוה"ז אז דער אדם זאל אויספירן דיא כוונה העליונה שנתאוה הקב"ה להיות לו ית' דירה בתחתונים, איז אז א איד גייט אוועק פון ירושלים און קמט צוא זיך אהיים מיט דעם הרגש און גישמאק אז כולא קמי' כלא חשיבי, איז יעמולט אלע ענינים הגשמיים זעהען אויס ליכטיקער און ריינער, דער לבוש הטבע פאר דעקט ניט אזיי פיל, און ער דער הערט אין יעדער זאך דעם כח האלקי און די כוונה האלקית.

ו) והנה כל זה הוא בזמן שבית המקדש קיים, וישראל בשלוה והשקט אבל בזמן הגלות שהוא זמן החשך בכלל, דכשם שבזמן קיום המקדש הוא זמן האור והגילוי, עס האט מאיר גיוען גילוי אור אין עולם בכלל ובישראל בפרט, וכללות ישראל היו במעלת ומדריגות החשיבות, אידן זיינען גיווען א דבר חשוב הנה כמו"כ בזמן הגלות הוא זמן החשך, ולכן זמן הגלות נקרא בשם לילה, דער טעם הדבר איז וויילע דער כללות הזמן פון גלות איז א זמן פון העלמות והסתרים, דערפאר איז יעמולט הערט זעך מערער דיא גשמיות און חומריות פון עולם, איז דער פירוש פון דעם ענין אזיי, דער עצם מציאות פון עולם איז דאך אין אלע צייטן גלייך, מרגע ראשונה שברא הקב"ה את העולם והנבראים הרי המציאם מאין ליש גמור מורכבים מד' יסודות ארמ"ע גשמיים, איז דאך דיא מציאות פון עולם און פון נבראים שוה בכל עת ובכל זמן, איז אין ואס איז פארט דער הפרש פון זמן הבית לזמן הגלות, נאר דער ענין פון דעם איז אזיי, דאס איז טאקע אמת אז דער מציאות פון עולם איז אלע מאל גלייך אבער אין עולם איז פראן שני פירושים, עולם זמן ועולם העלם, הנה בזמן המקדש שהאלקות האיר בגילוי און מ"מ האט זעך יעמולט אייך גיהערט עולם, אבער עס האט זעך גיהערט אז עולם איז זמן, דער פירוש איז אז יעדערער האט גיפילט אז דאס איז מער ניט ויא א צייט ווייליקע זאך, אבער אין זמן הגלות הערט זעך דער העלם פון עולם, דאס הייסט דיא אלע ענינים הטבעיים זיינען זייער גראב, און דער פאר איז אייף יעדער גוטע זאך, ואס מיא ויל טאן, איז פראן א ריבוי מניעות ועיכובים, אין זמן הגלות אז אלקות איז מוסתר ונעלם, און כלל ישראל שטייען אין א שפלות כאמור עבדים משלו בנו, ובפרט בגלות המר שרבו ר"ל מחללי ומחרפי ומגדפי שם שמים, וכל מי שעוסק בתורה ועבודה רודפים אותו בכל מיני רדיפות ומבזים אותו בכל מיני בזיון ודוחקים ולוחצים אותו, און בכללות דיא 214צובראכין-קייט און דיא אראפ גיפאלין-קייט ואס עס איז פועל אייף יעדערין דיא רוב טרדת הפרנסה ודאגת הצרות והתלאות ביז ואנען אז עס ווערט ר"ל טמטום הלב והמוח, אז דער מוח איז אטום מלקבל דבר חכמה, והלב אטום מלהתעורר באהוי"ר בעבודה שבלב בתפלה, ובמילא הנה קיום המצות הוא בלא חיות, וזה גורם ירידה בכללות המצב שלו שהולך ר"ל מדחי אל דחי.

ז) והנה כל אשר יש לו מוח בקדקדו הלא בין יבין כי כללות ענין הגלות הוא לטובת ישראל ולכן כשאמר הקב"ה לאברהם אבינו ע"ה כי גר יהי' זרעך שתק, כי ידע אשר זהו לטובתן של ישראל, דהגם שזהו עבודה קשה ביותר, עס איז ביטער שווער, אבער דערפאר אז מיא גייט דאס דורך, אז השי"ת העלפט און מיא פירט דורך די כוונה ואס אין גלות איז, דאס הייסט אז מי איז זעך מתגבר אייף אלע מניעות ועיכובים, דאס הייסט אז מיא שטייט באיי אלע ביטערע נסיונות יעמולט מאכט מען א גרייסין נחת רוח למעלה, וזהו תשורי לשון קרבן, תשורה איז דער טייטש א מתנה, אט דיא קרבנות ואס אידן בריינגען דעם אייבערשטין ב"ה אין לערנען תורה וקיום המצות און התעסקות בעבודה שבלב וקנין המדות טובות בזמן הגלות, איז דאס א תשורה, א מתנה, וארום אין זמן הגלות אז מיא איז ר"ל אזוי פאר איינגט, אזיי צובראכין, אזוי צופייניגט כמ"ש ולא שמעו אל משה מקצר רוח ומעבודה קשה, און דאך לערנט מען תורה און מיא איז מקיים מצות, און מיא איז זעך מתנהג בהנהגת טובות באהבת רעים, ואיש את רעהו יחזק בדברי אהבה וחיבה, איז דאס א קרבן, דורך דעם וערט א אדם מקורב צו אלקות, ואס דאס איז דאך דער יתרון המעלה ואס עס איז דא אין זמן הגלות אייף דעם זמן פון בהמ"ק, אט דער צמאון און דער כוסף ותשוקה צוא געטליכקייט איז אין זמן הגלות הוא בתוקף יותר כמ"ש נפשי אויתיך בלילה, דבזמן הגלות שנמשל ללילה הנה אז הרי התשוקה והכוסף לאלקות הוא ביותר מכמו בזמן שהי' אלקות בגילוי, וכמו שאנו רואים במוחש דביום כאשר השמש מאירה הרי אין האדם מרגיש שום יתרון במעלת האור, וויילע עס איז דאך ליכטיג, און אז עס איז ליכטיג זעהט זעך ניט אן קיין יתרון אין דעם, און עס ביינקט זעך אים ניט נאך אור, וויילע עס איז דאך ליכטיג, אבל בלילה בזמן החשך ואפלה, אז מרגישים יתרון מעלת האור, און מיא ביינקט נאך אור.

ח) והנמשל מזה יובן בענין ההפרש שבין זמן הגילוי אל זמן הגלות, דבזמן הגילוי האט מאיר גיוען אלקות בגילוי, האט זעך יעמולט ניט גיהערט אזיי פיל דעם יתרון המעלה פון דעם אור אלקי, מיא האט טאקע גיפילט אז דאס איז געטליך, און מיא האט גיזעהן במוחש אז עס איז העכער ויא טבע, אבער 215דאס האט ניט געמאכט קיין ואונדער, כהא שעלה לרגל לירושלים והניח ביתו פתוחה ובא ומצא נחש כרוך על כפות המנעול, עס האט אים גאר ניט גיוונדערט, אט אזיי וי עס ואונדערט ניט א מענטשין אז ער זעהט דיא ליכטיקייט פון טאג, אדער דער ואס האט ואס צוא עסן, וכשמגיע זמן האוכל, הוא אוכל ואינו מרגיש שום יתרון בזה שאכל, לפי שהוא דבר הרגיל דכשיש מה לאכול, ומגיע הזמן הוא אוכל, ולזאת הנה גם בעת שהוא רעב לאכול, אינו רעב ממש, לפי שהידיעה עצמה שיש לו מה לאכול הנה זה עצמו גורם לו שאינו רעב, אבל זמן הגלות הוא זמן החשך והאפלה, א טיפע גידיכטע פינסטערנעס, וכמו עד"מ מי שהי' נמצא ביער גדול בלילה, אשר החשך יכסה ארץ, וחייתו ארץ נוהמים ורועשים, דאז יפול על האדם פחד מות ויכסוף וישתוקק אל האור הרבה יותר מכמו ביום, לפי שאז הוא מרגיש ביתרון מעלת האור, או מי שהוא רעב ואין לו במה להשביע את רעבונו, הוא ירעב ביותר, וכן הוא בזמן הגלות אשר אז התשוקה לאלקות הוא ביותר מכמו בהזמן שהאלקות האיר בגילוי, וכמ"ש צמאה לך נפשי כמה לך בשרי בארץ צי' ועיף בלי מים, דמים הוא תורה וכמ"ש הוי כל צמא לכו למים, ואין מים אלא תורה, הנה בארץ צי' שהיא בלי מים שם הוא הצמאון ביותר, ובפרט באלו שמונעים ומעכבים אותם מלימוד התורה וקיום המצות ודוחקים ולוחצים אותם הנה אז הכוסף לתומ"צ הוא ביתר שאת וביתר עז עד שבאים לכלל מסירת נפש על לימוד התורה וקיום המצות כאשר הי' בדורות הקודמים בזמן הגזירות ר"ל שלא ללמוד תורה ושלא לקיים את המצות שמסרו נפשם ע"ז בפו"מ.

ט) וזהו דכתיב כן בקדש חזיתיך וגו' ואמר רבינו הזקן נ"ע בשם הבעש"ט הלואי בזמן הבית חזיתיך, כלומר הלואי בזמן הבית חזיתי גילוי אור כמו הגילוי אור שממשיכים ע"י העבודה בזמן הגלות, וטעם הדבר הוא לפי שבזמן הבית הוא העבודה במוח ולב, שיש בזה תענוג רב, ושמחת הנפש, אבל בזמה"ג העבודה הוא בקבע"ו ובמסירת נפש, איז דער מס"נ ואס א איד האט בזמן הגלות אייף לערנען תורה וקיום המצות ובפרט בזמן הגזרה שמענישים ע"ז, והוא מוסר נפשו ע"ז הנה ע"י מס"נ זה ממשיכים אורות גדולים ועצומים הרבה יותר מכמו זמן הבית וכידוע בפירש הכתוב והאיש משה ענו מאד מכל האדם אשר ע"פ האדמה, משה איז דאך 216דער ראש של כל ישראל, וכמ"ש שש מאות אלף רגלי העם אשר אנכי בקרבו, דכל ישראל הם רגלי של משה, ומשה הוא הראש שלהם, והנה בגוף האדם הרי הראש מרגיש את כל האברים אפילו הצפורן שברגל, לפי שכללות החיות הוא במוח שבראש, ומשה ראש ישראל, הנה אי' במדרש שהראה הקב"ה למשה דור ודור ודורשיו דור ודור ופרנסיו, וראה משה אז אין סוף כל הדורות בעקבות משיחא ועט זיין א דור יתום כזה, ואס ועלין זיין נשמות נמוכות, ואס לגבי דיא השגות פון משה רבינו, איז דער פארשטאנד אין אלקות פון דיא נשמות ואס ועלין זיין אין עקבות משיחא גלייך וי גאר נישט, און עס ועט זיין אזויפיל מניעות ועיכובים, און רעב ודאגה ר"ל און מיא ועט רודף זיין די ואס לערנען און זיינען מקיים מצות ד', און מ"מ ועלין אט דיא קליינע בעלי השגות און גאר פראסטע אידן מקיים זיין תומ"צ און מיא ועט דאוונען מיט א חסידות'ן גישמאק מיט א בטחון און א שטארקייט פון אמונה פשוטה, איז פון דעם משה רבינו שטארק נתפעל גיוארין, אז פראסטע אידן ואס זייער השגה אין אלקות איז זייער א קליינע, און זיינען אין זמן הגלות ואס דאס איז זמן החשך ואפלה בכלל, ובפרט שיהיו דחוקים ולחוצים ומעונים בעינוים קשים ומרים ביסורי הנפש ויסורי הגוף, השם ירחם, ובכ"ז יהיו בתוקף האמונה ובטחון בהוי' ולא יתפעלו משום מונע ומעכב וילמדו תורה ויקיימו את המצות ויעבדו את הוי' בתפלה ובהנהגות טובות, איז משה רבינו באיי זיך אראפ גיפאלין וזהו והאיש כו' האדמה ער האט זיך גיהאלטין קלענער פאר דיא ואס ועלין מקיים זיין תומ"צ מיט מס"נ בפועל ממש.

י) ובזה יש יתרון המעלה בהדורות של עקבות משיחא על דורות הראשונים דיא מעלה איז מיט דעם כח פון מס"נ ואס דאס איז פראן נאר בזמה"ג און ניט אין זמן הבית, ויא מיר זעהן בהרבה דורות בעת הגזירות ר"ל שלא ללמוד תורה ושלא לקיים את המצות, איז יעמולט דוקא נתעורר גיוארין דיא נקודת היהדות ואנשים פשוטים עמדו על נפשם לעמוד בתוקף גדול ושלא להתפעל משום מונע ומעכב, ואס דיא שטארקייט אייף צו לערנען תורה און מקיים זיין מצות דאס איז פראן בא אלע אידין גלייך, יעדער איד האט א נקודת היהדות ואס מצד דער נקודה, איז יעדער איד, איז ניט ער ויהל, און ניט ער קאהן זיין ח"ו א נפרד פון אלקות, און אט די נקודה, גיט יעדער אידן דיא שטארקייט אייף גיין אייף קדוש השם, וויילע די נקודה דאס איז דיא שטארקייט פון נשמה, דער חלק אלוקה ממעל ואס עס איז פראן בא יעדער אידן, דער פארבונד פון א אידן מיט תורה און מיט אלקות.

217דער פאר זעהן מיר דאך אז אפילו אזעלכע ואס זיינען ניט שטארק נזהר אין קיום המצות, מכל מקום איז אז עס קומט ח"ו א צייט ואס מיא נייט אז מיא זאהל ניט היטין קיין אידעשקייט, אט אזוי ויא עס איז גיוען בימי היונים שרצו לעקור את התורה והיהדות כמאמר כתבו לכם על קרן השור שאין לכם חלק באלקי ישראל ויא אלע ווייסן, אז די גאנצע מלחמה פון דיא יונים איז גיוען אייף אויס רייסין יהדות, מאכין ח"ו פארגעסין דעם שם ישראל, וויא עס שטייט להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך, און זיי האבין אנגיטאן אידין פילע נגישות ניט געלאזט לערנען, ניט געלאזט דאוונען, און אט די אלע נגישות און צרות, איז דאס גופא האט אופגיועקט בא די אידין א ברען און א שטארקייט אייף היטין אידעשקייט וויילע יעמולט איז נתעורר גיוארין דיא נקודת היהדות, און אזיי איז בכל עת ובכל זמן אז ר"ל עס וערט א גזרה אייף אידין, און מיא איז זיי מונע ומעכב פון לערנען תורה ולקיים את המצות, הנה זה גופא מעורר את נקודת היהדות שהוא התוקף שבנשמה לעמוד חזק בשמירת התומ"צ, ואדרבא אז נעשה התעוררות בחיזוק היהדות ומצליחים בזה הצלחה גדולה.

יא) וזהו תשורי מראש אמנה, אט דיא מתנה פון די קרבנות ואס א אדם וערט נעהענטער צוא אלקות בזמן הגלות, ואס דאס איז דאך מצד התעוררות פון נקודת היהדות, איז דאס נעמט זעך מראש אמנה, אמנה איז אברהם אע"ה, אאע"ה וערט אנגירופין אמנה וויילע ער איז גיוען ראש למאמינים און ער איז דער ערשטער ואס ער איז גיגיינגען אייף קידוש השם, בא אברהמ'ן שטייט ומצאת את לבבו נאמן, שהוא תום הלב, אברהם אע"ה איז גיוען א תמים, דער ענין פון תמימות איז ערינסטקייט, גיטראיי, אברהם אע"ה איז גיוען ערינסט גיטראיי איבערגיגעבן צום רצה"ע ב"ה, אאע"ה האט גיהאט א הכרה אין אלקות, ואס די הכרה האט אים גיגעבין דעם תוקף אייף שטעלין זיך לנגד נמרוד ואס נמרוד איז דאך גיוען א מנגד אייף געטלעכקייט און ער איז גיוען א שונא להקב"ה והיינו שהי' יודע את רבונו ומכוין למרוד בו ית' ולהקניטו בדברי חירוף וגידוף, ואאע"ה עמד כנגדו לפרסם אלקותו ית' בעולם עד שחבשו נמרוד בבית האסורים כמבואר בגמ' ב"ב, וגם אז עסק אאע"ה בעבודתו לעורר אנשים להתקרב לאלקות והסביר להם עניני אלקות כמו בהשגחה פרטית, ואשר כל עניני הטבע הם אלקות ממש ואשר כל הענין דבריאת העולם הוא בשביל טובת בני אדם שיעשו גמילות חסדים איש את רעהו ועי"ז יזכו 218לחיים נצחיים בחיי הנשמות, והתחדשות החיות בעולמות נמשך תמיד בשם שבתחלת ההתהוות הרי הקב"ה ברא את העולם והנבראים מאין ליש הנה כמו"כ גם לאחר שנתהוו העולמות והנבראים הנה הקב"ה מחי' אותם תמיד מאין ליש, וזהו המחדש בטובו בכל יום תמיד מע"ב, דבכ"י ויום הוא בהתחדשות ממש כמו במע"ב, וכל עבודתו של אאע"ה הי' במס"נ שהשליך חייו מנגד ממש בתוקף גדול מבלי להתפעל משום מונע ומעכב כלל וכלל, וזהו תשורי מראש אמנה אז דער תוקף ואס עס איז פראן בא יעדער אידן מוסר נפש צו זיין זיך על קיום התומ"צ איז דאס בירושה לנו מאבותינו און בזכות הפועל הטוב בתומ"צ במס"נ נזכה לגאולה שלמה בקרוב.

בס"ד. י"ג תמוז בסעודה תרפ"ט