י"ט כסלו תש"ט

288י"ט כסלו תש"ט¹

א. חסידות² איז אַריינטראָגען סדר אין בלתי סדר און מאַכען פון בלי סדר אַ סדר.

בנוסחא אחרת: מאַכען אַ סדר אין בלי סדר³.

289ב. מען מאַכט אַ טעות, מען מיינט אַז אין חב"ד קען זיין מער סדר ווי אין מדות, דער אמת איז אַז דער עיקר הסדר איז אין מדות ווייל עיקר המוחין איז בשביל המדות.

הגם אַ בעל מוחין איז אַ ערנסטער, ער גייט ערנסט, ער שטייט ערנסט, ער איז אויסגערעכענט — און אַ בעל מדות איז אַ בהול, דאָך דער עיקר הסדר איז אין מדות, כללות המוחין איז בשביל המדות, און גילוי המוחין איז אין מדות. דער עיקר איז מדות.

ג. עס איז פאַראַן אַ אַלטער וואָרט און במשך הדורות איז אין דעם וואָרט געזאָגט געוואָרן אַפולע ביאורים.

די גמרא זאָגט⁴ מדת חסידות שנו כאן. לכאורה שנו איז דאָך לערנען, איז דאָך דאָס מוחין ניט מדות. נאָר דער עיקר פון לערנען איז בשביל מדות חסידות⁵. שנו איז לשון שינון, שאַרף, עס דאַרף זיין שאַרפע מדות.

עס איז דאָ מהיכיתיתי'דיגע מדות, ער איז אַ איש טוב מהיכי תיתי, ער טוט אַ טובה מהיכי תיתי.

עס דאַרף זיין שאַרפע מדות, שאַרף הייסט אַז עס שנייט מלפניו ומלאחריו.

ד. עס קען זיין אַ למדן מופלג, ער זאָגט חידושים אין תורה, ווען ער איז נאָך געווען אַ אינגעל און דער זיידע האָט איהם פאַרהערט האָט ער געזאָגט אַ שאַרפען תוספות מיט אַ קנאַק, און איצטער האָט ער תלמידים וואָס די קטנים שבהם ווערען פאַררעכנט אין עולם הלומדים. אָבער וואָס האָט ער זיך אויסגעלערנט, צי האָט ער זיך אויסגעלערנט דאַוונען.

ה. אין דאַוונען איז דאָ פאַר'ן דאַוונען און נאָכן דאַוונען. דאַוונען איז ניט אָפּגעדאַוונט — נאָר דאַוונען.

מ'דאַרף דאַוונען.

ו. (אמר לש. פ.⁶:) דו פאָרסט זעהן די גלות אידען; באמת זיינען מיר אַלע אין גלות, און אין אַ שטאַרקען גלות. גלות איז שינה⁷. אין שלאָף חלום'ט זיך, עס איז אַ זיסער חלום, אַ גוטער חלום, אָבער אַז מען חאַפּט זיך אויף, זעהט מען אַז עס איז תהו ובהו, פּוסט און וויסט.

מען מיינט אַז מען האָט כסף וזהב, מלבושי כבוד, אָבער עס איז לא דובים ולא יער, די געלט גייט אַוועק אויף מסים וארנוניות. און אַז ער חאַפּט זיך, זעהט ער אַז ער האָט אַ גרויסע לאָך.

מען מיינט אַז עס איז אַ זיסער חלום, אָבער באמת איז דאָס אַ ביטערער חלום.

290דאָ איז אַ טומאַן⁸. מ'ווערט פאַרטומאַנעוועט — פאַרטשאַדעט, אפילו אַ איד⁹ וואָס ווייס ווי מדאַרף זיין, אַז ער קומט דאָ אַהער ווערט ער פאַרטשאַדעט.

אַמאָל פלעגט מען זאָגען אַ וואָרט: אין דער הינערפּלעט, אָבער עס קלאַפּט נאָך אַ לעבעדיגער אָדער.

פאָר געזונד און קום געזונד, זאָלסט איבערגעבען וואָס האָסטו דאָרט געזען, און זאָלסט זעהן די מעלה פון יעדען אידען, און זאָלסט מצליח זיין אין פדיון שבויים.

ז. אַי, פאַר וואָס דאַווענט מען ניט.

מען מיינט אַז מען איז יוצא מיט דעם וואָס מען איז אַ חסיד. ווער רעדט נאָך אַז ער לאָזט אַ מאָהל אַ טרער, וואָס מלאך מיכאל חאַפּט אויף די טרער און ברענגט זי למעלה, אַי, אַ מציאה, אַ אידישער טרער.

ער איז דאָך אַ בן עולם הבא, וואונדערט ער זיך פאַרוואָס מלמעלה איז מען איהם ניט מגלה חידושי תורה, די וועלט זאָל וויסען פון איהם, עס וואָלט דאָך געוועזען אַ חיזוק התורה.

ער ווייסט ווער ער איז. וואָס ער איז ווייסט ער ניט, זיין דעת דערגייט ניט צו דעם, אָבער ווער ער איז ווייסט ער, ער איז שוין ביי זיך אַ פאַרטיגער, אָבער באמת האַלט ער ביי דער התחלה אויך ניט.

און דער חשבון דאַרף זיין ביי קריאת שמע שעל המטה, און אין דערפריה דאַרף ער אויפשטיין גאָר אַ אַנדערער¹⁰.

אַי, אַן אַמאָליגער חסידישער דאַוונער!

ח. אַ סאָלדאַט אַז ער גייט אין פאחאד לערנט מען אים טראָגען אַ ראניעץ, דער ראניעץ איז אַ מועט המחזיק את המרובה, פון אַלע מינים כלי זין, און אַז ער גייט, גייט ער מיט אַ מאַרש, מיט שמחה.

דער סאָלדאַט גייט דאָך אויף מסירת נפש, אָט איז ער פאַראַן און אָט ווערט ער ניט, — אָבער ער גייט מיט אַ מאַרש¹¹.

אויב עם האַרט — האַרט עם ניט פאַר זיך, עם האַרט נאָר צוויי זאַכען: ער זאָל זיך ניט מאַטערען און געבען אַ חיזוק דעם שונא; און דער תועלת הרבים, ניט גורם זיין אַ נפילת הרוח און פחד ביי זיינע חברים.

דער ראניעץ איז דאַוונען. און עס איז ידוע דעם זיידענס מאמר¹² אויף די חמשה כלי זין ווי זיי זיינען אין דאַוונען¹³.

ט. פון די ערשטע תורות וואָס דער רבי האָט געזאָגט פאַר זיינע תלמידים צוריקקומענדיג פון מעזריטש, וואָס עס איז בקבלה אַז דער וואָרט איז אַ פנימיותנשמה'דיג וואָרט¹⁴:

הקדמה:

ווען דער רבי איז צוריקגעקומען פון מעזריטש האָט ער בעדאַרפט האָבען אַ 291התנצלות פאַר זיינע תלמידים פאַר דעם שינוי הדרך.

כידוע אַז יעמולט זיינען די בני תורה געוועזען מובדל פון אנשים פשוטים, מ'האָט געהאַט אַ אייגען מנין, און מ'האָט זיי ניט צוגעלאָזט צום עמוד אפילו ביי אַ יא"צ¹⁵. קומענדיק אָבער פון מעזריטש האָט דער רבי משנה געווען דעם דרך¹⁶.

די תלמידים פון אַלטען רבין האָט מען ניט געקענט אָפּקומען מיט זיי מיט פשט'לאַך. זיי האָבען געוואוסט, חב"ד איז חב"ד, חג"ת איז חג"ת.

האָט דער רבי זיי געזאָגט אַ תורה פון מגיד בשם הבעש"ט:

קל וחומר וגזירה שווה¹⁷. קל וחומר מיינט אַז אַ דבר קל זאָל זיין חמור. גזירה שווה — אַ גלייכער שניט. דאָס קען נאָר זיין אלא אם כן קבלה מרבו ורבו מרבו הלכה למשה מסיני¹⁸.

הלכה למשה מסיני, משה האָט ניט געוואָלט אַוועקגיין פון סיני אין וועלט. הגם משה האָט זיך געקענט ספראַווען מיט זיין גוף, אָבער ער האָט ניט געוואָלט אַוועקגיין מסיני. משה איז חכמה. חכמה דאצילות בעלייתה אל הכתר, וויל זי ניט זיין די ערשטע ספירה, אָבער מצד פנימיות החכמה ווען זי איז עולה אין פנימיות הכתר דערהערט מען די כוונה פנימיות אַז דער עיקר איז דאָ למטה. —

דאָס איז הלכה למשה מסיני, הלכה לשון מוליך¹⁹, ער האָט מוליך געווען משה'ן ער זאָל וועלען אַוועקגיין מסיני למטה. ביז ולא ידע איש את קבורתו²⁰, וואו משה האָט באַהאַלטען זיין גוף, אַז ער האָט עולה געווען אין פנימיות החכמה²¹.

י. לא מיבעי אַז עס דאַרף זיין מדות טובות, מדות חסידות — אטו בשופטני עסקינן; נאָר עס דאַרף זיין אהבת ישראל, אהבת התורה און אהבת השם, וואָס די דריי זיינען געשלאָסען צוזאַמען איינע אין איינע.

עס איז פאַראַן אַ סדר פון מלמעלה למטה און פון מלמטה למעלה: אַז מען האָט האָלט אַ אידען האָט מען האָלט תורה, און אַז מען האָט האָלט תורה האָט מען אהבת השם²². אַז עס איז דאָ אהבת השם האָט ער אהבת התורה, און אַז ער האָט אהבת התורה האָט ער אהבת ישראל²³.

דאָס דאַרף זיין ביי יעדען לפי ערכו, און דורך דעם איז די עלי' אין עולם. עס איז דאָך מוצב ארצה, ער שטייט ניט אין דער לופטען. דער תכלית איז דאָ למטה, און וראשו מגיע השמימה²⁴.

יא. איך ווייס ניט צי עס זיינען דאָ חילוקים פון אַ חסיד'דישען מוהל און אַ עולם'שען, אָבער דער ומלתם את ערלת 292לבבכם²⁵ דאָס פעלט ביי אַלע, ביי חב"ד, ביי חג"ת. דעם קלוגינקען דאַרף מען אינגאַנצען מדחה זיין. אפילו דעם נפש הבהמית, ער איז דאָך אַ בעל מוחין, דאַרף מען מברר זיין.

יב. עס איז ידוע אַז ביי אַ שמחה פון אַ צדיק, קומען אַלע נשמות אין זיין היכל זיך משמח זיין. מ'האָט געהערט אין דעם ענינים, אָבער ניט אַלעס קען מען איבערגעבען, ווייל מען איז מוכה אין חיצוניות.

יג. דער אויבערשטער זאָל העלפען מזאָל דערהערען די כוונה פנימיות פון חסידות.

יד. מיר זיינען שוין אויסגעמושטירט ניט צו מאַכען קיין פּאַראַדקעס, אָבער מ'קען זיך ניט פרייען מיט פאַלשע ישועות און טרייסטען מיט פאַלשע נחמות. מען דאַרף זיך ציען צום אמת.

מען דאַרף קיין זאַך ניט מבטל זיין, און מ'טאָר ח"ו קיינעם ניט מדחה זיין.

מדאַרף ניט זיין אַראָפּגעפאַלען. דער אויבערשטער זאָל העלפען עס זאָל נתגלה ווערען דער גילוי חיות פנימי פון משיח, ער זאָל אונז פירען צום אמת בגו"ר.

טו. דער אויבערשטער זאָל העלפען, יעדערער זאָל האָבען נחת פון זיך, נחת פון קינדער, פון כלל ישראל, יעדער איינער און זיינע בני בית — בגשמיות וברוחניות. יעמאָלט וועט דער אויבערשטער זעהן וואָס אידען קענען אויפטאָן.

טז. (מרוב הדוחק והצפיפות דחפו את השולחן אשר ישב אצלו כ"ק אדמו"ר שליט"א, ואמר אחד: שטופּט ניט דעם טיש. ואמר כ"ק אדמו"ר שליט"א:) אידען מאַכען מיר ניט ענג. איך האָב זיך אויסגעהאָדעוועט אויף אידישע און חסיד'ישע שווייס.

טו"ב. (צוה לנגן אַ הקדמה ניגון צום רבינס ניגון, ואח"כ את הניגון דד' בבות²⁶, ובמתינות, והבבא הד' ג' פעמים, ובין פעם לפעם לעשות הפסקה. אח"כ צוה לנגן את הניגון ניע זשוריטצע חלאָפצי²⁷. כשסיימו לנגן אמר²⁸:) זייט אַלע געזונד, אַ גוטען יום טוב.