ליל ב' דחג הסוכות תש"ז

64ליל ב' דחג הסוכות תש"ז

א. מיין חינוך הפרטי האָט זיך אָנגעהויבען פון פינף יאָר, בשנת תרמ"ו¹. דער טאַטע פלעגט דאַן ביי מיר פרעגן: "וואָס געדענקסטו"?² איינמאָל האָט ער מיר אַריינגענומען אין גרויסן זאָל און געפרעגט: "וואָס געדענקסטו"? האָב איך געענטפערט: איך געדיינק אַ שיינעם אידן, אַ דיקן, מיט אַ באָרד, אין איין זייט אַ שפּיטץ³. האָט דער טאַטע מיר געזאָגט: דאָס איז געווען דער זיידע 65(מהר"ש נ"ע). איך געדיינק אַ רעש אין שטוב, און איך האָב געפרעגט: וואו איז דער זיידע, דער מענטש וואָס האָט מיר געהאַלטן האָט מיר אַוועקגעשטעלט אויפ'ן פענסטער, האָב איך געזען אַ גרויסן עולם, אַ עם רב, אויפן הויף⁴. נאָכדעם פלעג איך זען, אַז דער טאַטע דאַוונט אין דעם זאַל וואו דער זיידע פלעגט זיצן.

איך⁵ פלעג ליב האָבן זיך צו שפּילן אין דעם זאָל וואו דער זיידע (מהר"ש נ"ע) פלעגט זיין. אין דעם חדר איז געווען: 3 גרויסע קרעסלעס (טשעירס) אויסגעבעט מיט געוואַנט⁶, מען פלעגט זיי רופן וואַגאָנגע קרעסלעס (כסאות רחבים); אַ קיילעכדיגער טיש; איבערן טיש, אַ גרויסע לאָמפּע — אַ גלעזערנע הענג לייכטער, מיט אַ סאַך ליכט; ביים זייט, אַ שרייב טיש. אַז איך פלעג קומען צו דער באָבען (הרבנית רבקה אשת מהר"ש נ"ע) פלעג איך זיך שפּילן אין זיידענס זאל, אַרויפקריכן אויף די קרעסלעס און אַראָפּלויפן.

איינמאָל⁷ זע איך ווי דער טאַטע גייט אַריין⁸, זייער ערענסט, אָנגעטאָן אין גאַרטל — בכלל האָב איך אָנגעהויבן האָבן אַ אַנדער דרך ארץ פאַר'ן טאַטן, איך האָב באַמערקט אַז עס איז אַ אַנדער טאַטע — גייט צו צום טיש אַנטקעגן איבער דעם זיידענס (מהר"ש נ"ע) קרעסלע (טשעיר). האָב איך זיך דערשראָקן און זיך באַהאַלטן אין איינע פון די קרעסלעס און געוואָלט זען וואָס דער טאַטע טוט. ערשט איך זע, דער טאַטע בויגט זיך אַריבער איבער'ן טיש בהרכנת הראש, און מיט אַמאָל האָב איך דערהערט אַ כליפען ווי דער טאַטע וויינט, האָב איך זיך דאָך דערשראָקן — דער טאַטע וויינט! דאָס האָט גענומען אַ שטיקעל צייט, נאָכדעם איז דער טאַטע אַרויס הינטערוויילעכטס פון חדר, האָב איך געזען דעם טאַטענס פנים אינגאַנצען אַ פאַרוויינטע. אַז איך בין עלטער געוואָרען, האָט דער טאַטע מיר מבאר געווען וואָס דאָס אַלעס מיינט.

דאָס איז געווען אין יאָר תרמ"ו⁹. זומער תרמ"ז איז דער טאַטע אַוועקגעפאָרען¹⁰ און מיר איבערגעגעבן תחת השגחת המלמד ר' ניסן¹¹. ר' ניסן האָט מיר דערציילט אַ סאַך סיפורים פון די רביים. אַז דער טאַטע איז צוריק געקומען אַהיים, האָט ער מחזיק טובה געווען ר' ניסן'ען פאַר די סיפורים וואָס ער האָט מיר דערציילט. אַז איך בין עלטער געוואָרן האָט מיר דער טאַטע געזאָגט: דו דאַרפסט מכיר טובה זיין ר' ניסן'ען, ער האָט דיר געשטעלט אויף די פיס, חסידישע פיס איז סיפורים, און דאָס גייט אין קאָפּ.

אַ צווייטן מאָל האָט דער טאַטע מיר געזאָגט, אַז דורך סיפורים איז מען 66ממשיך דעם עצם הנפש. דער עצם הנשמה איז דאָך בהתעלמות און די הארת הנשמה וואָס קומט אַראָפּ למטה איז בהתגלות, וואָס דורך די עבודה פון די הארת הנשמה שיורדת למטה וואָס איז בהתגלות פועל'ט אַ עילוי אין דעם עצם הנשמה למעלה. די הארת הנשמה טוט אַ טובה דעם עצם הנשמה, וואָס דורך די עבודה פון די הארת הנשמה דאָ למטה אין תומ"צ, איז אצילות מקנא עשי', די אורות דאצילות און דער עצם הנשמה איז מקנא די הארת הנשמה דאָ למטה. און דורך סיפורים איז מען מגלה דעם עצם הנשמה.

ב. יעדער נשמה אַז זי קומט אַראָפּ למטה, האָט זי מיט זיך אַ באַגאַזש, נאָר מען דאַרף דאָס פאַנאַנדערנעמען, אַז ניט בלייבט דאָס אין די טאָרבע פאַרמאַכט. עס איז טאַקע אַלץ דאָ, נאָר עס איז פאַרמאַכט אין די טאָרבע. מ'דאַרף פאַנאַנדערנעמען דעם באַגאַזש.

ג. שמחת בית השואבה פלעגט ביי דעם טאַטן זיך אָנהויבן פון די אַנדער נאַכט סוכות¹², און אַזוי איז געווען אין אַלע דורות¹³. אַמאָל האָט מען פאַרבראַכט גאָר אויף אַ אַנדער אופן: מ'פלעגט זיצען אַ גאַנצע נאַכט ביז טאָג, דאַן פון די סוכה גיין אין וואַסער און ערשט אָנהויבן טראַכטן וועגן דאַוונען, און אָפּדאַוונען כ'ווייס ווען.

ר' ניסן דער מלמד האָט מיר דערציילט פון אַ פאַרבריינגען שמחת בית השואבה ביי דעם טאַטען, וואָס דער טאַטע האָט גערעדט דאַמאָלסט וועגען קריאת שמע שעל המטה, אַז ק"ש שעל המטה דאַרף מען אַ גאַנצע נאַכט, שלאָפן דאַרף מען ניט, בכלל אַ איד שלאָפט ניט. און האָט דאַמאָלסט גערעדט די גרויסע רחמנות אויף די נשמה בשעת מען שלאָפט, הגם עס שטייט דאָך אַז בעת השינה איז די נשמה עולה למעלה ושואבת רוח חיים¹⁴, איז דאָס נאָר וואָס זי "שעפּט אָן", אָבער דורך די עבודה אין מאַרק דאָ למטה "נעמט" זי עצמות.

ר' ניסן האָט געהאַט אַ חוש אין סיפורים, ער איז געווען אַ גרויסער מקבל פון מהר"ש נ"ע, און ער האָט געהאַט דעם חוש פון פאַרשרייבן אַלעס וואָס ער האָט געהערט ביי די פאַרבריינגענס. אַז איך פלעג אים אַמאָל פרעגן אַ ביאור אויף אַ סיפור, פלעגט ער ענטפערן¹⁵: דו הער די מעשה, אַז דו וועסט עלטער ווערען וועסטו פאַרשטיין¹⁶.

ד. די מאַמע¹⁷ איז געווען אַ למדנית, אַז איך האָב געלערנט ביי דעם דריטן מלמד ר' שמשון¹⁸ — תנ"ך, פלעגט די מאַמע מיט מיר חזר'ן די קאַפּיטלעך נ"ך.

67פון פינף יאָר פלעגט דער טאַטע מיר נעמען צו אַלע פאַרבריינגענס, ביי די פאַרבריינגענס שמחת בית השואבה פלעג איך זיצען אין סוכה, און אַמאָל איינשלאָפען.

איינמאָל¹⁹ איז די מאַמע אַריינגעקומען אין סוכה און מיר געוואָלט אַרויסנעמען, ווייל איך בין איינגעשלאָפען. האָט דער טאַטע ניט געלאָזען און געזאָגט: זאָל ער דאָ שלאָפן. האָט די מאַמע זיך אָנגערופען: אָט דאָס איז דער "כרחם אב על בנים"²⁰? — עס שטייט ניט "אם" נאָר "אב"! ענטפערט דער טאַטע, יע, אָט דאָס איז טאַקע דער "כרחם אב על בנים". רופט זיך אָן די מאַמע: עס איז דאָ קאַלט (אז הי' קור ורוחות נושבות) ער קען זיך חלילה פאַרקילען. ואמר אאמו"ר: ער וועט זיך ניט פאַרקילען, זאָל ער שלאָפן צווישען חסידים, ער וועט זיך ניט פאַרקילן, ער וועט זיך אָנוואַרעמען, און די וואַרימקייט וועט סטייען אויף דורי דורות.

וסיים אדמו"ר שליט"א: אָט דאָס הייסט מס"נ אויף חינוך.